हम सब एक हैं

 एकोप्याचा अर्थ काय? 

आमच्या कुटुंबात अनेक परस्पर विरोधी राजकीय जमातींचे लोक आहेत. स्वतःची मते परखडपणे जगजाहीर करणारे, मनातच ठेवणारे, वाद नकोत इतपत हळूच थोङेसे बोलून दाखवणारे, इ. सगळे प्रकार त्यात आहेत. अत्यंत अवघड ते अत्यंत सहज स्वभाव तर आहेतच. जगण्याच्या रीती वेगवेगळ्या आहेत, जाती वेगवेगळ्या आहेत, कामांचे स्वरूप वेगवेगळ्या टोकांचे आहे. 

एवढे वेगळेपण असलेली मोठी कुटुंबे बरेचदा बऱ्यापैकी विभक्त झालेली दिसतात. कधीतरी चांगल्या/वाईट प्रसंगात थोडावेळ हजेरी लावणे किंवा बाहेरच्यांसमोर एकी आणि मनात विष बाळगणे दिसते. एकमेकांची तोंडे न पाहणारी पालक-मुलेही-भावंडे मी पाहिली आहेत. 

ह्या पार्श्वभूमीवर आमच्या कुटुंबातील व्यवहार मला एकोप्याकडे झुकणारा वाटतो. 

काय असतो हा एकोपा? कसा दिसतो? 

एकोपा म्हणजे अनेक क्षमाशील लोक. पुन्हा पुन्हा नव्याने प्रेम करत राहणारे लोक. मतभेद म्हणजे माणूसभेद नाहीत, हे जाणणारे लोक. तुला अत्यंत त्रागा होणारे सामाजिक मुद्दे मांडत आज मी मोठ्या सभागृहात भाषण दिले तरी तो माझ्या आयुष्यातला मोठा क्षण आहे ह्याचे कौतुक तुला वाटावे लागते आणि त्यानंतर मला पाऊस लागू नये म्हणून घरी सोडायला तू वेळेच्या आधी सभागृहाच्या दारात हजरही राहावे लागते; हे समजणारे लोक. आपले नाते रक्ताचे, रक्त आत सर्वत्र आहे, फक्त मेंदूत नाही, त्यामुळे विचारांसोबतच सर्वांगाने एकमेकांसाठी सतत असत राहणारे लोक. 

आमचे आजी-आजोबा, म्हणजे डॅा. गणेश दामोदर सप्तर्षी आणि मंदाकिनी गणेश सप्तर्षी हे तसे लोक. त्यांनी स्वकष्टाने घरात पाडलेला हा एकोप्याचा पायंडा, त्यांच्या पुढच्या पिढीने उचलून धरला, त्यामुळे आम्हाला एवढी कौटुंबिक स्थिरता आयती मिळाली. कुमारकाकांबद्दल आम्ही सर्वजण ज्या पद्धतीने व्यक्त होत आहोत त्यातून आमच्या पुढच्या पिढीलाही हे जाणवत आहे. त्यातून कुमारकाका फक्त कुटुंबियांचे नसल्याने, आम्हाला आणि आमच्या पुढच्या पिढीला अजून एक मोठी गोष्ट जाणवत आहे- हे हजारो लोक जे कुमारकाकांसाठी येत आहेत, त्यात सर्व जाती-धर्म-पंथ-पक्ष-विचारसरणीचे लोक आहेत. नक्कीच ह्याचा आम्हा सर्वांच्या जाणिवे-नेणिवेवर असर होत राहील आणि आम्ही फक्त कुटुंबात नाही तर समाजातही एकीकडे झुकण्याऐवजी ‘एकी’कडे झुकत राहू. आहार-विहार-आचार-विचारांहून खूपच जास्त घट्ट, ऋणानुबंधाच्या गाठी बांधत राहू.