Friday, September 29, 2023

PoCRA


शेतकरीदादा तुला काय पाहिजे??

राजम्याला चार बार पाणी पाहिजे!


शेतकरीदादा पाणी येणार कुठून?!

जमिनीतून बाबा जमिनीतून!

शेतकरीदादा जमिनीत पाणी किती??

ते कसं सांगू बाबा नाही माहिती!

शेतकरीदादा आधी पाऊस मोजू,

मग तुझ्या गावातली माती बघू,

मातीत मुरेल ते रबीत उरेल,

तुला पुरेल की त्याला पुरेल??


शेतकरीदादा तुला काय पाहिजे??

राजम्याला चार बार पाणी पाहिजे!


शेतकरीदादा पाणी किती आहे रे?

पवसाचं मुरलंय तितकं रे!

शेतकरीदादा पाणी तुझं आहे का?

माझं त हाय… पण त्याचंबी हाय…

कुणाचं किती रे कुणाचं किती?

ते कसं सांगू बाबा नाही माहिती!

शेतकरीदादा तुला नीटच कळेल,

तुला मिळेल अन त्यालाबी मिळेल! 

सर्वांना पुरलं तर पाहीजे ना,

मग थोडं गणित शिकून घे ना!

आशा संपतेय

नाचवा ह्यांना चोवीस तास

पोचवा मंडळांना भरपूर निधी

मानवा कर्कशतेत सार्थकता

फिरवा गरगर लखलख

पटवा हाच तो आनंद

जगतील मग ते दहा दिवस अन् चोवीस तास
आवाजाने
झगमगत

बघतील मग त्यांच्या खऱ्या गरजांकडे
बधीरतेने
डोळे दिपून

Monday, September 18, 2023

अख्खाच्या अख्खा (घग्या - २)

एक असतो घग्या. त्याची बायको घगी. त्यांचा मुलगा घगल्या आणि मुलगी घगली. सगळे मिळून शेतात मुळा लावतात. लांबच्या लांब मुळे जमिनीखाली तयार होतात. 

एक दिवस घगल्या-घगली शाळेला जायला निघतात तेवढ्यात मागून आईची हाक येते. 

“घगल्या! घगली!” 

दोघं वळून बघतात तर आई शेताच्या दिशेनं बघत असते. शेताकडून बाबा घाईनं घराकडं येत असतो. घगली बघते- बाबाच्या हातात लांब मुळा! सगळे एकमेकांजवळ पोचल्यावर घग्या म्हणतो, “एवढे मोठे मुळे आलेत, एक न्या की शाळेत. द्या की टीचरला.” 

घगल्या खुश! शाळेत शायनिंग! तो पटकन दप्तर पाठीवरून काढून उघडतो, मुळा भरायला. त्याची घाई बघून घग्या बजावतो, “हळू! अख्खाच्या अख्खा दे मुळा टीचरला! तोडू नको! घाई नको!” 

मग सगळे मिळून अलगद मुळा दप्तरात ठेवतात. तिरका. देठाचा भाग आत. वह्या पुस्तकं पुढे मागे करून. निमुळता भाग दप्तराच्या वरच्या एका कडेनं थोडा बाहेर काढून. मग घग्या दप्तर उचलून धरतो आणि घगल्या हळूच दोन्ही हात पट्ट्यांत सरकवून दप्तर पाठीवर घेतो. 

“नीट जा काय!” घगी म्हणते आणि पोरं शाळेकडं निघतात. 

निघतात म्हणजे निघतातच! मुळा तुटू नये म्हणून घगल्या ताठच्या ताठ चालतो आणि घगली नेहमीच्या टवाळ्या करत ‘घगल्या चड्डीत शी झाल्यासारखा चालतोय’ म्हणून स्वतःशीच हसते! घगली झाडावरच्या चिंचा बघते, रस्त्याकाठचा कचरा बघते, समोरच्या घरातलं वाळवण बघते, मागून येणारा मुळा-रक्षक सैनिक बघते… घगल्या नुसते डोळे फिरवून दिसतंय तेवढंच बघत नाकासमोर सरळसोट चालतो. त्यानं मान वळवली तरी चालणारे हे कळतं त्याला, पण वळत नाही! 

अचानक डोळ्याच्या उजव्या खालच्या कोपऱ्यातून त्याला एक खूपच बुटकी घगली पाहिल्याचा भास होतो! आपल्या परेडचा अबाउट टर्न करून तो नीट बघतो तर घगली रस्त्याकाठच्या कचऱ्यात काहीतरी बघत खालीच बसलेली! 

“घगल्या बघ ना! चिकटपट्टी! अर्धी तशीच आहे! कोणीतरी अर्धी चांगली फेकून दिली! घेऊया का?” 

“नाही! चल!” घगल्या ताठ मानेनं नकार देतो. 

“अरे फेकूनच दिलीये ती! फेकूनच राहणार ती इथे! आपण तिला घरी न्यू! छान ठ्यू!” म्हणत ती चिकटपट्टी चटकन दप्तरात टाकते आणि घगल्याच्या अबाउट टर्नचा अबाउट टर्न होईतो उड्या मारत त्याला ओलांडून पुढं निघते. 

दोघं शाळेत पोचतात तर चिंचेच्या झाडाखाली सगळी पोरं जमून वर बघत एकच कालवा करत असतात. दोघं धावत वर्गात दप्तरं टाकून पोरांच्या गर्दीत घुसतात. 

झाडावर चार माकडं! त्यामुळे झाडाखालच्या चाळीस वंशजांचा नुसता धुडगूस! शेवटी टीचरच्या टाळ्या ऐकू यायला लागतात तेव्हा पोरं भानावर येतात. घगल्या-घगली तर चौपट भानावर येतात! 

मुळा! अख्खा! मघाशी घाईत वर्गात दप्तर फेकलं! 

पुन्हा दोघं धावत वर्गात! घगल्या घाबरत दप्तर उघडतो. मुळ्याचे दोन तुकडे! तो बघतच राहतो नुसता! घगलीपण गप्प एकदम. पण तिच्या डोळ्यातून पाणी येणार तेवढ्यात डोक्यातून आयडिया येते! घगल्याला धरून गदागदा हलवत ती ओरडतेच! 

“चिकटपट्टी!” 

घगल्यापण मग रडायऐवजी हसायलाच लागतो! 

घगली चिकटपट्टी दप्तरातून काढेपर्यंत तो दोन्ही तुकडे बरोब्बर जुळवून मुळा धरून बसतो. इतकं बरोब्बर जुळवून की चिकटपट्टीच्या सुरुवातीसारखीच मुळ्यावरची तुटलेली चीर सापडतच नाही घगलीला पटकन! चिकटपट्टीचं टोक मुळ्यावर चिकटवून, घगल्याच्या दोन्ही हातांच्या मधून पुन्हा पुन्हा चिकटपट्टीच्या गोल गोल गटांगळ्या मारत घगली मुळा गच्च चिकटवते. दोघं पुन्हा धावत बाहेर जातात, टीचरला शोधतात आणि मुळा देतात. 

अख्खाच्या अख्खा!

 

 —------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ (वस्तीवरच्या एका वर्गात एका दादानं घग्याची गोष्ट मुलांना सांगितली. त्या मजेदार गोष्टीत घग्या, घगी, घगल्या आणि घगली शेतात मुळा कसा लावतात, मग लांबच्या लांब मुळे जमिनीतून ओढून कसे बाहेर काढतात आणि मग ते कसे खातात असं सगळं वर्णन आहे. त्या गोष्टीचा लेखक माहीत नाही. पण त्या अनामिकाला सलाम! आणि गोष्ट सांगणाऱ्या दादालाही सलाम! कारण ती गोष्ट ऐकून दुसऱ्याच दिवशी सुचली ही घग्या-भाग-२!) —------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 

 

खाली गोष्टीची कविता दिली आहे. मुलांना ही गोष्ट सांगताना, जसजशी गोष्ट पुढे जाते तसतसं पुढच्या पुढच्या ओळी म्हणायला खूप आवडतं! त्यांच्या आवडीनुसार गोष्ट/कविता बदलून म्हणू शकतो! 

 

दप्तरात ठेवले मुळ्याला, 

मुळा द्यायचा टीचरला, 

घगल्या चालला शाळेला, 

घगलीबी चालली शाळेला… 

 

रस्त्यात भेटली चिकटपट्टीला, 

दप्तरात टाकली चिकटपट्टीला, 

घगल्या पोचला शाळेला, 

घगलीबी पोचली शाळेला… 

 

माकडं लागली चिंचेला, 

वर्गात टाकून दप्तरला, 

घगल्या माकडं बघायला, 

घगलीबी माकडं बघायला… 

 

पाहिले जेव्हा टीचरला, 

एकदम मुळा आठवला, 

पण दप्तर उघडून बघतो तर… 

मुळा होता तुटलेला! 

 

घगलीला आली आयडिया! 

दप्तरातून काढली चिकटपट्टीला, 

चिकटून दिली मुळ्याला, 

मुळा दिला टीचरला!

Saturday, September 16, 2023

कणीक

काल चोपडा-जळगाव बस एवढी गच भरली होती की आठ लोकात एक घाम येत होता. पाय ठेवायला जागा नव्हती. तरिही नीट उभे राहता येत होते. 


बसहून दुप्पट आकारमान होते स्टॅंडवरच्या माणसांचे. आणि तरी, बस आल्यावर क्षणार्धात त्या सगळ्यांची आणि बसच्या दाराची मिळून एक गच्च कणीक मळली गेली आणि मग ती कणीक डावीउजवीकडून दाबून दाबून दाराच्या पलिकडे चढत सरकत बसमध्ये मावली!


आपल्या तोंडातला वेलदोडा आपण चघळतोय की दुसरा, आपला फोन आपल्या की दुसऱ्याच्या खिशात आपण की दुसऱ्याने ठेवला, आपले काही अवयव हरवलेत की जास्तीचे आलेत, आपले विचार आपल्याला येताहेत की दुसऱ्याला, असे प्रश्न निर्माण होत होते. 


पुढच्या स्टॅापला एकोणतीस लोक उतरले तरी बसमध्ये तेवढेच लोक होते. 


सगळ्यांची उंची काही इंचांनी वाढली असणार. सगळीकडून एवढे दाबलेले वरून निघाले असणार.


जळगाव स्टॅंडला एक मित्र ॲक्टिवावर घ्यायला आलेला दिसला. ही एवढाली गच्च कणीक आता ॲक्टिव्हावर कशी मावणार असा प्रश्न निर्माण झाला.  तेवढ्यात बसचे दार उघडले आणि क्षणार्धात कणकेची माणसे झाली! मला स्वत्वाची जाणीव झाली. प्रश्न सुटला.